Ünsüz Türemesi Nedir?

“Anne, elli, belli.” 

Bu sözcüklerin dışında Türkçe sözcüklerde sözcük kökünde aynı iki ünsüz yan yana bulunmaz. Yukarıdaki sözcüklerin aslı değişmiştir ya da kökle ek yan yanadır.

Yabancı dillerden Türkçeye geçen sözcüklerin asıllarında yan yana aynı iki ünsüz varsa bu ünsüzlerden biri, sözcük Türkçeye geçerken düşürülür. Aslında çift ünsüz olan söz­cük, Türkçede tek ünsüzle kullanılır.

“His, hak, şık, zan, hat, af, ret, hal…” gibi sözcükler böy­ledir.

Böyle sözcüklerden sonra ünlü ile başlayan ekler gelecek olursa sözcüğün aslında olan ikinci ünsüz ortaya çıkar. Bu duruma “ünsüz türemesi” adı verilir.

Hak: Hakkını arıyor.
Hal etmek: Halletmek
Zan: Zannımca
Af bekliyor. Affı bekliyor.
* Yan yana olan iki ünsüzden birinin sözcük kökünde birinin ekte olması durumunda bir türemeden söz edilemez.

Aşağıdaki sözcüklerde ünsüz türemesi yoktur:

“Sağlı sollu ataklar
Sattırmak, güzellik, sessiz, ittirmek, ıssız (sahipsiz)”