virüs ve bakteriler konu anlatımlı

CANLILAR ve DOĞA ile ETKİLEŞİMLERİ

Canlıların Sınıflandırılması

• Canlılar grubuna dahil edilemeyen, canlılar ve cansızlar arasında geçiş yapan varlıklar da vardır. Bunlar ……………….. dir.
• Mikrop: Hastalık yapan mikroorganizmalara mikrop denir.
• Hastalığa neden olan mikroplardan bazıları virüslerdir.

A) Bir Hücreli Bile Olmayan Varlıklar : VİRÜSLER
Virüslerin Genel Özellikleri
• Virüsler, gözle görülemeyecek kadar küçüktür. ……………………. mikroskobu ile görülürler.
• Bir hücreli bile olmayan varlıklardır.
• Canlı bir ortama girdikleri zaman ………………………… özellikleri taşırlar.
• Virüslerin hücre içinde …………………., sahip oldukları tek canlılık özelliğidir.
• Canlı hücre dışında, tuz parçaları gibi kristalleşir ve hiçbir canlılık özelliği göstermezler.
• Virüsler, aktif hareket edemezler.
• ………………….. olarak yaşarlar.
• Bazı virüs çeşitleri ,tarımda parazitleri yok etmek için kullanılır.Zararlı böceklerde hastalık oluşturulur.

VİRÜS ŞEKLİ
• Baş ve kuyruk kısmından oluşur.
• Baş kısmında kalıtım maddesi bulunur. Kalıtım maddesi virüslerin çoğalmasında görev alır.
• Baş kısmı, …………………. …………………….. kaplıdır.
• Virüsler, kuyruk kısmındaki …………………… ile canlı bir hücreye tutunurlar.

VİRÜSLERİN CANLI HÜCREDE ÇOĞALMALARI

1) Virüsler, kuyruk kısmındaki ………………….. ile hücreye tutunur.
2) Kalıtım maddesi hücreye girer. ………………… dışarıda kalır.
3) Hücreye giren …………….. ………………… , hücreyi kontrol altına alır. Yeni virüsler için kalıtım maddeleri ve kılıflar oluşturur.
4) Oluşan yeni virüsler hücre zarını parçalayarak dışarı çıkar.

• Virüsler, hem tek hücreli hem de çok hücreli canlılarda çoğalabilirler.
• Virüslerin yerleştiği hücrelere ………………………. denir.
• Virüse de ………………. denir.

VİRÜTİK HASTALIKLAR
• Virüsler; bitki, hayvan, bakteri hücrelerine zarar verirler.
• Her virüsün etkili olduğu bir hücre vardır.
• Bakteri hücresinde etkili olan virüse ………………………………… denir.
• Tabloda hangi virüsün hangi hücrede etkili olduğu verilmiştir.

Virütik Hastalığın Adı Virüsün Etkili Olduğu Hücre
Çocuk Felci, Kuduz

Su çiçeği,kızamık,kızamıkçık,uçuk,siğil

AIDS

Grip, nezle

Hepatit –B

VİRÜTİK HASTALIKLARDAN NASIL KORUNURUZ?

• Vücudumuzun mikroplara karşı gösterdiği savunma sistemine“bağışıklık sistemi” denir.
• Herhangi bir virüs, etkin olduğu hücreler tarafından tanınır ve savunma maddeleri üreterek yok edilmeye çalışılır.
• Bu yüzden bazı virütik hastalıkları genellikle bir kez yakalanırız. (Kabakulak, kızamık, su çiçeği gibi)
• Virütik hastalıklara karşı aşı kullanılır. Aşılar, zamanında yapılmalıdır.
• Virüsler, antibiyotiklere karşı dirençlidirler. Bu yüzden antibiyotikler virüslere etki etmez.
• Temizlik, beslenme ve spor vücut direncini arttır.

B) İlkel Bir Hücreli Organizmalar : BAKTERİLER HER YERDE VAR

BAKTERİLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ
• Bakteriler, çekirdeği olmayan bir hücreli canlılardır.
• Sitoplazması, kalıtım maddesi, hücre zarı, hücre duvarı ve organelleri vardır.
• Bakteriler, …………… mikroskobunda görülebilirler.

BAKTERİ ŞEKLİ

• Bakteriler; şekillerine göre çubuk, küre, virgül, spiral şeklinde olabilir.

Çubuk Yuvarlak Virgül Spiral

• Her ortamda yaşayabilirler. (hava, su, toprak, sıcak veya soğukta)
• Bakterilerin yaşayabilmesi için, virüslerde olduğu gibi mutlaka bir canlıya ihtiyaçları yoktur.
• Bakteriler çok olumsuz şartlarda dayanıklı yapılar olan ……………………………. oluştururlar.

BAKTERİLERİN ÇOĞALMASI

• …………… çoğalırlar.
• Ilık ve karanlık ortamlarda hızla çoğalırlar.
• Ortamın sıcaklığı, bakterilerin çoğalma hızını etkiler.
• Soğuk ortamda daha ………………… çoğalırlar.

BAKTERİLERİN SINIFLANDIRILMASI

YARARLI BAKTERİLER ZARARLI BAKTERİLER
1) 1)
2) 2)
3)
4)

YARARLI BAKTERİLER
• Bakterilerin hepsi zararlı değildir.
• Yararlı bakteriler, doğadaki yaşamın sağlanmasında önemli rol oynar.

1) ……………………. Bakterileri
• Sütün yoğurt veya peynir durumuna gelmesini sağlayan bakterilerdir.
• Sirke bakterileri, üzüm suyunu sirkeye veya şaraba dönüştürür.

2) …………………………………………………………….. Bakteriler
• Toprakta yaşarlar.
• Bitkisel ve hayvansal kalıntılarla beslenir. Bu organik maddeleri ayrıştırır ve çürütür.
• Ayrıştırma sonucunda oluşan mineraller , su ve karbondioksit toprağa karışır.
• Çürükçül bakteriler sayesinde toprak kirliliği önlenir ve bitkilerin topraktaki mineralleri alması sağlanır.

3) ………………………………………………….. Bakteriler
• Baklagillerin (nohut, fasulye, bezelye) kökünde yaşarlar ve bu bitkilerin proteince zengin olmasını sağlarlar.
• Baklagillerin azotu almasına yardımcı olurlar.( Havadaki azotu tuza çevirirler.)
• Bakteriler bitki kökünden şekerli besin alırlar.
• AZOT; proteinli besinlerin ana maddesidir.

4) ………………………………………………….. Bakteriler
• İnsan bağırsağında (memeliler) yaşayan bakteriler, B ve K vitaminlerinin sindirilmesini sağlar.
• İnek gibi geviş getiren hayvanların midesinde yaşayan bakteriler(selüloz bakterileri) otun ve samanın sindirilmesine yardımcı olurlar.

• Bakteriler biyolojik ve ekonomik yönden faydalı olabilirler. Bunlardan bazıları: kalıtımla ilgili hücre deneylerinde ;
Parazit böceklerin yok edilmesinde;
İnsan bağırsağında vitamin üretilmesi;
Toprağın azot oranının arttırılmasında kullanılırlar.
ZARARLI BAKTERİLER
1)Hastalık Yapan Bakteriler
• İnsan vücuduna giren zararlı bakteriler, zehirleriyle (toksin) hastalık yaparlar.
• Zararlı bakterilerin insan vücuduna girme yollarından bazıları:
1) burundan (solunum yolu ile)
2) ağızdan (sindirim yolu ile yiyeceklerden)
3) derin kesik ve yaralardan
Bakteriyel hastalıklar: ……………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………
2) Besinleri Bozan Bakteriler
• Toksinleri ile besinleri bozarlar.
• Besin zehirlenmelerine sebep olurlar.
• Yaz aylarında açık kaplarda bekletilen besinler kapalı kaplarda bekletilenlere göre daha çabuk bozulur. Çünkü; çürütücü canlılar
açık kaplara daha hızlı sızar.

ZARARLI BAKTERİLERE KARŞI NASIL KORUNURUZ?
Bakteriyel Hastalıklara Karşı Korunma

1) Antibiyotik Kullanmak
• Bakteriyel hastalıklara karşı antibiyotik kullanarak korunabiliriz. Antibiyotikler hastalık yapan bakterileri öldürür veya üremelerini durdurur.
• Antibiyotik kullanırken dikkat edilmesi gereken noktalar:
o doktor kontrolünde alınmalı
o aşırı dozda alınmamalı
o vaktinde alınmalı
2) Antiseptik Kullanmak
• Kesilen veya kanayan bölgelere antiseptik konularak bakterilerin yaralarda üremeleri engellenir.
• Antiseptik: Vücut yaralarında üreyebilen bakterileri öldüren maddedir.Örnek:oksijenli su ,tentürdiyot,klorlu su
3) Dezenfektan Kullanmak (sterilizasyon)
• Özellikle lavabo, tuvalet, mutfak gibi bakterilerin rahatlıkla çoğalabileceği ortamlar dezenfektan denilen maddeleri ile dezenfekte edilmelidir.

4) Temizliğe Dikkat Etmek
• Banyo yapmak, dişlerimizi fırçalamak, giysilerimizi yıkamak gibi günlük yaşamda dikkat ettiğimiz temizlik alışkanlıklarımız da bakterilere karşı aldığımız bir tür önlemdir.

Yiyeceklerimizi Bakterilerden Koruma

Tuzlama/ sirke kullanma

Tuzlanan ve sirke katılan yiyecekler uzun süre bozulmadan saklanabilir. Örnek: turşu

Konserve Yapma

Konserve veya cam kavanozda saklanacak yiyecekler çok yüksek sıcaklıkta ısıtılarak içindeki bakteriler öldürülür.

Pastörize Etme

Sütteki bakterileri öldürmek icin yapılan işlemdir.

Kurutma

Kurutulan yiyeceklerde su olmadığı için bakteri yaşayamaz.
Dolapta Saklama / Dondurma
Bakteriler soğuk ortamlarda çoğalamazlar. Bu yüzden yiyecekleri bir süre budolaplarında veya dondurarak koruyabiliriz.

C) Bitki ve Hayvan Grubuna Girmeyen Canlılar: PROTİSTLER
PROTİSTLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ
• Sitoplazmalarında çekirdeği olan ve çoğu bir hücreli canlılardır.
• Bölünerek çoğalırlar.
• Protistlerin; bazıları bitki, bazıları hayvan, bazıları ise hem bitki hem hayvan özelliği gösterir.
• Bazı protistler; bitki ve hayvanların vücudunda parazit olarak yaşarlar.
PROTİST ÇEŞİTLERİ
KÖK AYAKLILAR
KAMÇILILAR SİLLİLER SPORLULAR ALGLER
• Tatlı sularda yaşar.
• Hayvan özelliği gösterir.
• Bir hücrelidirler.

• Yalancı ayakları ile hareket eder.
• Amip kök ayaklılara örnektir.
• Amipli dizanteriye (kanlı ishal) sebep olur.

• Tatlı sularda yaşar.
• Hem bitki hem hayvansal özelliği taşır.
• Bir hücrelidirler.
• Kamçısı ile hareket eder.
• Öglena (kamçılı hayvan) kamçılılara örnektir.
• Şark çıbanı ve uyku hastalığına sebep olur.
• Kloroplastı vardır , fotosentez yapabilir.
• Tatlı sularda yaşar.
• Hayvan özelliği taşır.
• Bir hücrelidirler.

• Silleri ile (kirpikleri) hareket eder.

• Terliksi hayvan sillilere örnektir.

• Tatlı sularda yaşar.
• Kendi başlarına hareket edemezler. Hareket organları yoktur.
• Bir hücrelidirler.
• Sıtma plazmodyumu sporlulara örnektir.
• Sıtma hastalığına sebep olur.

• Tatlı ve tuzlu sularda yaşarlar.
• Bir hücreli ve çok hücreli olabilirler.
• Değişik renklidirler.
• Suda yaşayac canlılar için besin ve oksijen kaynağıdır.
• Kozmetikte , dondurma yapımında ,evcil hayvanların besinlerinde, uzak doğu yemeklerinde , kağıt ve gübre yapımında kullanılır.

Ç) Hem Yararlı Hem Zararlı MANTARLAR Var

MANTARLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ
• Gerçek kök, gövde ve yaprağı olmayan canlılardır.
• Eşeyli ve eşeysiz olarak çoğalırlar.
• Bazı mantarlar tek hücreli , bazıları ise çok hücrelidir.
• Klorofilleri yoktur. Bu yüzden besinlerini hazır olarak alırlar (tüketici).
• Çürükçül, asalak ve ortak yaşarlar.
• Karanlık, ılık, nemli ve besin içeren ortamlarda yaşar ve çoğalırlar.
• Mantarlar bitkisel(hücre duvarı vardır) ve hayvansal(hazır beslenme ,şeker depolama) özellik taşırlar.

MİKROPLARA KARŞI VUCUDUMUZDA BAĞIŞIKLIK NASIL SAĞLANIR?
Vucudun mikroplara karşı savunmaya hazırlıklı olmasına ‘Bağışıklık ‘ denir
1. DOĞAL BAĞIŞIKLIK 2. SONRADAN KAZANINLAN BAĞIŞIKLIK
Vücudun kendi doğal yapısı ile
kendisini korumasına “doğal bağışıklık” denir . Bu yapılardan bazıları aşağıda sıralanmıştır:
 Deri
 Dış kulak
 Burunda mukus ve tüyler
 Tükürük, mide asidi
 Gözyaşı
 Anne sütü Vücudun hastalığa neden olan etkenlerlerle karşılaştıktan sonra kazandığı bağışıklığa “sonradan kazanılan bağışılık” denir.

 Aşı
 Serum
 Hastalığı geçirerek
 Mikroplara karşı vucudumuzdaki ilk savunma hattı derimizdir.
 Deri kesildiğinde veya sıyrıldığında , mikroplar vucuda girebilir ve vucut hücrelerine zarar verebilir. Bunu önlemek için beyaz kan hücreleri(akyuvarlar) harekete geçer.
 Akyuvarlar mikropları kuşatır , içlerine alır ve salgılarıyla yokederler.
 Eğer mikroplar yada toksinleri kan yolu ile tüm vucuda yayılmış ise akyuvarlar sayısını arttırır.Akyuvarlar mikroplara karşı antikor veya toksinlere karşı antitoksin denilen kimyasal maddeleri üretir.
 Antikorların yapısı , kanda kalma süresi ve koruyuculuk süresi farklıdır.
 Genç bireylerde yaşlılara göre antikor üretimi daha hızlıdır.
 Hastalar iyileşmeye başladığında antikor sayısı azalır.
 Mikroplar yok edildikten sonra antikorlar vucutta kalır. Böylece vucut mikroplara karşı savunmaya hazır durumda bekler.(Bağışıklık kazanma)

Mikrop Akyuvarlar Antikor
Antitoksin
SERUM

AŞI VE SERUM ARASINDAKİ FARKLAR
AŞI SERUM
Zayıflatılmış mikroptur. Laboratuvarda hazırlanır. Hazır antikordur. Hayvan kanından hazırlanır.
Vücudun kendisinin antikor üretmesini sağlar. (Aktif bağışıklık) Başka bir canlıdaki antikorlar hastaya verilir.(Pasif bağışıklık)
Hastalanmadan önce yapılır. Hastalık anında verilir.
Koruyucudur.Bağışıklık süresi uzundur Tedavi edicidir.Bağışıklık süresi kısadır.

D.CANLILAR ARSINDA BESLENME İLİŞKİLERİ VAR MI?

CANLILARIN YAŞAMA BİCİMLERİNE GÖRE SINIFLANDIRILMASI

ÜNİTE1: CANLILAR VE DOĞAYLA ETKİLEŞİMLERİ

Virüs : Canlı ve cansız varlıklar arasında geçiş yapan varlıklardır.
Bakteriyofaj : Bakteri hücresinde etkili olan virüse bakteriyofaj denir.
Bakteri : Çekirdeği olmayan bir hücreli canlılardır.
Antibiyotik : Bakteriler üzerinde çeşitli etkileri olan ve genellikle mantarlar tarafından üretilen maddelerdir.
Mikrop : Mikroorganizmaların vücutta hastalık yapan çeşitlerine denir.
Antiseptik : Vücut yaralarında üreyebilen bakterileri öldüren maddedir. Örnek:oksijenli su ,tentürdiyot.
Dezenfektan :
Protist : Bazıları bitki , bazıları hayvan özelliği gösteren canlılardır.
Toksin : Mikropların oluşturdukları zararlı atıklar
Bağışıklık : İnsanın bazı hastalıkları bir defa geçirerek bu hastalığa bir süre veya ömür boyu yakalanmamasıdır.
Aşı : Hastalanmadan önce vücuda verilen zayıflatılmış mikroptur.
Serum : Hastalık sırasında vücuda verilen antikorlardır.
Akyuvar : Vücuda mikrop girdiğinde ,mikroplarla savaşan beyaz kan hücreleridir.
Antitoksin : Akyuvarların bazı mikropların çıkardıkları zehirli atıklara karşı ürettikleri maddelere denir.
Antikor : Vücutta mikrop ve toksinlere karşı oluşan bağışıklık maddeleri
Doğal Bağışıklık: Antikor oluşturmadan kazanılan bağışıklıktır.
Antijen : Antikor oluşumuna neden olan maddelere antijen denir.
Üretici : Kendi besinini yapabilen canlılara üretici denir.
Tüketici : Besinlerini hazır alan canlılarar tüketici denir.
Ayrıştırıcı : Bitki ve hayvan artıklarını çürüterek beslenen canlılara ayrıştırıcı denir.
Besin zinciri : Üretici , tüketici ve ayrıştırıcılar arasındaki besin ilişkisini gösteren akıştır.

Benzer Konular

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Ödev Ödev