Kompozisyonla İlgili Genel Bilgiler

KOMPOZİSYONLA İLGİLİ GENEL BİLGİLER

Bugüne gelinceye kadar öğrenim hayatınız boyunca pek çok kez kompozisyon yazmışsmızdır. Genellikle Türk Dili ve Edebiyatı dersinde bir konu, bir atasözü, bir özdeyiş veya bir dize, beyit, dörtlük, paragraf gibi edebî örnekler üzerine yazılan metinler olarak biliriz kompozisyonu… Oysa adı kompozisyon olmasa da yazdığı­mız pek çok yazıda, raporda, seminerde, hatta dilekçede kompozisyon yazma ku­rallarını ve yöntemlerini uygularız. Topluluk önünde yaptığımız konuşmalar da kompozisyonun bir başka boyutu olan sözlü kompozisyon ürünüdür,

Kompozisyonun iki türü vardır: Yazılı kompozisyon ve sözlü kompozisyon. Yazıl kompozisyon yazılı anlatım içinde bir bütünlük gerektirirken sözlü kompozisyon konuşma içinde bütünlüğü gerektirir.

Sözlü kompozisyonun değişebilirliğine, esnekliğine karşın yazılı kompozisyon daha de­ğişmez ve durağandır. Bu yönüyle daha kuralcı ve daha düzenli, üzerinde düşünülüp oluş­turulan bir anlatımdır, diyebiliriz. Okur, yazılı bir metni tekrar tekrarokuyabilir; ancak yazar, okurun tepkisini hemen göremez. Buna karşılık sözlü kompozisyonda etkileşim söz konusu olduğu için konuşan, dinleyenlerin tepkilerini anında alabilir ve kendini daha doğru ifade etme yollarını çeşitlendirebilir.

Derslerdeki yazma çalışmasıyla dar bir tanıma sığdırdığımız kompozisyon, as­lında sözcük anlamı olarak farklı parçaların bir araya getirilmesiyle oluşturulan bü­tünü ifade eder. Dilimize Fransızcadan geçen kompozisyon sözünün kökeni Latin-ceye dayanmaktadır. Latincede “bir araya getirmek, birleştirmek, inşa etmek” anla­mındaki componere sözünden gelişen compositio(n-) eski Fransızcaya geçmiştir (Chantrell, 2002: 109), Composition sözü Fransızcada “bileşim, beste” gibi anlam­larda kullanılırken Türkçede geniş anlamda “ayrı ayrı parçaları bir araya getirerek bir bütün oluşturma biçimi ve işi”, dar anlamda ise “öğrencilere duygu ve düşün­celerini etkili ve düzgün bir biçimde anlatmaları için yaptırılan yazılı veya sözlü ça­lışma” karşılıklarındadır (TDK, 2011a: 1468).

Geniş anlamda kompozisyon hayatın her anında ve alanında kullandığımız araçların, aygıtların, taşıtların; paylaştığımız mekânların, üzerinden geçtiğimiz yol­ların, köprülerin; hatta yediğimiz yemeklerin, içtiğimiz içeceklerin yapılışında uy­gulanan ana yöntemdir. Örneğin bir cep telefonu yüzlerce parçadan oluşur. Birbi­rinden farklı yapıda ve işlevde yüzlerce parçanın bir araya getirilerek, birbiriyle uyum içerisinde, verimli ve yararlı bir biçimde çalışması sağlanarak bütünleştiril­mesi ve bir iletişim aygıtına dönüştürülmesi bir kompozisyon örneğidir. Bir bina; özelliğine göre kum, taş, çimento, demir, ahşap, cam gibi çeşitli malzemelerden oluşur. Ama bütün bu yapı malzemesini bir araya getirip üst üste yığmakla bina ya­pılamayacağı gibi dört duvar örüp kapısını, çatısını kapatmakla da işlevsel bir ya­pı ortaya konulamaz. Binayı kullanacak kişilere konforlu bir hayat sağlayacak, bunların arzu ve isteklerini karşılamalarına imkân verecek, işlevsel bir yapı ortaya çıkarabilmek için mimarından mühendisine, ustasından işçisine bütün görevlilerin çaba harcaması gerekir. Bütün bunlar bir amaç gözetilerek, bir planlama ve iş bö­lümü yapılarak malzemeyi en iyi bir biçimde değerlendirmekle mümkündür.

Kompozisyonun bütününde bir düzen olması gerekir. Kompozisyonda düzen, yazı alanının kullanımından başlayıp düşüncelerin, duyguların, açıklamaların, göz­lemlerin, saptamaların, örneklerin sıralanışına kadar kendisini göstermelidir. An­cak yukarıda değindiğimiz örneklerde olduğu gibi başarılı bir kompozisyon yaza­bilmek için yalnızca bunlar yeterli değildir. Kompozisyon yazma kuralları ve yön­temlerinin uygulanması sırasında biçim, yazım, noktalama, sözcük seçimi vb. ba­kımlardan da göz önünde bulundurulması gereken özellikler vardır,

Biçim açısından kullanılan kâğıdın kompozisyon yazmaya uygunluğu, yaklaşık olarak üstten 6 cm, alttan 2 cm, soldan 1 cm, sağdan 3 cm boşluk bırakılması, ya­zım kurallarına uyulması, noktalama işaretlerinin yerli yerinde kullanılması gerek­mektedir. Sözcüklerin gerçek ve mecaz anlamlarıyla kullanımlarına dikkat edilme­si, anlatım bozukluklarından ve cümle düşüklüklerinden kaçınılması başarılı bir kompozisyonun yazılması için gereklidir. Bir ders uygulaması olarak kompozisyonun el yazısıyla yazılması daha doğrudur. Ancak yazılar yayımlanmak üzere yayın kuruluşlarına gönderileceği zaman bilgisayarda yazmak gerekir. Bilgisayarda keli­me işlemci programların “sayfa yapısı” seçeneklerine yukarıda verilen kenar boş­luklarını girerek yazınızı yazabilirsiniz,

Gerek sözlü gerekse yazılı kompozisyonda bütünlük, güzellik, etki bırakma ve doğru­luk vazgeçilmez kavramlar olarak karşımıza çıkmaktadır.

Kompozisyon yazmaya girişmeden önce kişilerde bulunması ve sürekli gelişti­rilmesi gereken bazı nitelikler vardır. Bu niteliklerden en temel olanı İçişinin dil be­cerileri ve bilgi donanımıdır.

kompozisyon

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Ödev Ödev